۱۳۸۸ فروردین ۲۱, جمعه

نیمکره های مخ-قشر مغز(Cerebral Cortex)

نيمكره هاى مخ از يك لايه خارجى به نام ماده خاكسترى كه قشرمغزاست و فيبرهاى درونى به نام ماده سفيد تشكيل شده اند.ازنظر آناتوميك نیمکره های مخ به 4 لوب و 52 ناحيه مجزا تقسيم می شود.
لوبهاى اصلى نيمكره هاى مخ شامل موارد ذیل می باشند:
1- لوب پيشانى (Frontal Lobe)
2- لوب گيجگاهى (Temporal Lobe)
3- لوب آهيانه (Parietal Lobe)
4- لوب پس سرى (Occipital Lobe)

شيارهاى عمده نيمكره هاى مخ عبارتند از:
1- شيار خارجى (Lateral) يا شيار سيلوين (Sylvian)
2- شيار مركزى (Central) يا شيار رولاندو (Rolando)
3- شيار كالكارين (Calcarine)
4- شيار پاريتو- اكسيپيتال (Parieto-Occipital)
نيمكره هاى مخ به گونه اى تكامل پيدا می كنند كه يك نيمكره بر نيمكره ديگرغالب(Dominant) می گردد كه به اين حالت غلبه طرفى مغز(Lateralization)می گويند. نيمكره اى كه مركز تكلم(منطقه بروکا)درآن قرار دارد نيمكره غالب ناميده می شود(ناحیه بروکا در تصویر فوق).مركز تكلم بيشتر انسانها در نيمكره چپ قرار دارد و آسيبهاى آن به نارسايي هاى گفتارى می انجامد.
در لوب گيجگاهى نيمكره غالب,ناحيه ورنيكه قرار دارد كه مركز درك كلمات شنيده شده است(تصویر بالا).در رويه طرفى و بالايى نيمكره ها، شيار ديگرى به نام شيارمركزى (رولاندو) جلب توجه می كند كه جلوى آن لوب فرونتال و پشت آن لوب پاريتال قرار دارد. درست در جلوى شيار رولاندو، مركز حركتى اندامها واقع شده كه «نوار حركتى» ناميده می شود.
آسيبهاى نيمكره غالب (عموما نيمكره چپ) مانند سكته مغزى (C.V.A) به نوعى نارسايى گفتارى به نام ديسفازى می انجامد كه ممكن است ناقص يا كامل باشد. آفازى كامل يا گلوبال نوع شديدى از آسيبهاى گفتارى است كه بيمار نه می تواند سخن بگويد و نه قادر است كلمات شنيده شده را درك نمايد. آفازى كامل به طور شايعى در هنگام بسته شدن شريان مغزى ميانى نيمكره غالب ديده می شود و معمولاً با فلج نيمه ديگر بدن نيز همراه است.
اگر بيمار آنچه را كه می شنود، درك كرده ولى قادر به بيان كلمه معنی دار يا جمله اى نباشد، آفازى حركتى ناميده می شود و آسيب در منطقه بروكا يعنى جلوى شيار خارجى است. چنانچه بيمار بتواند صحبت كند ولى كلمات شنيده شده را درك ننمايد، آفازى حسى يا ورنيكه ناميده می شود و محل آسيب در پايين و پشت شيار خارجى در لوب گيجگاهى می باشد، در چنين مواردى بيمار فرمان هاى ساده اى كه به او گفته می شود اجرا نمی كند.
نواحى حركتى قشر یا کورتکس مغز(Cerebral Cortex)
سه ناحيه حركتى در كورتكس,روى كنترل حركتى اثر می گذراند كه عبارتند از: ناحيه حركتى اوليه، ناحيه پيش حركتى(ناحيه حركتى ثانويه) و ناحيه حركتى تكميلى (SMA) (تصوير ذیل):


در اين قسمت به توضيح هر يك از نواحى فوق می پردازيم.
1- ناحيه حركتى اوليه(Primary Motor Area):
معادل ناحيه 4 برودمن، واژه اى كه توسط فيزيولوژيستها به كار برده می شود،می باشد. همانطور كه قبلاً بيان شد اين ناحيه از لحاظ هيستولوژيك توسط سلولهاى هرمى غول پيكر Betz مشخص می شود. فيبرهاى وابران اين ناحيه وارد مسيرهاى حركتى می شوند.
تحريك قشر حركتى اوليه عمدتا موجب انقباض عضلات اسكلتى طرف مقابل می شود. ارتباط نقطه به نقطه بين مناطق بدن و قشر اوليه اى كه آن را كنترل می كند وجود دارد كه به آن سازمان بندى Somatotopic می گويند. شكل بدن روى قشر حركتى اوليه به صورت انسان وارونه اى كه همونكولوس حركتى ناميده می شود،می باشد كه در آن سر در بالاى شيار سيلويوس و ناحيه ران و كفل در جلوى شيار رولاندو تصوير می شود.
قطع ناحيه بسيار كوچكى از قشر حركتى اوليه يعنى ناحيه اى كه محتوى سلولهاى هرمى غول پيكر Betz است در ميمون موجب درجات متغيرى از فلج در عضلات مربوطه می شود. هر گاه هسته كوديت و ناحيه حركتى ارتباطى مجاور سالم باشند حركات وضعى و تثبيتى اندامها كماكان قابل انجام است اما كنترل ارادى حركات ظريف قسمت هاى انتهايى اندامها به ويژه دستها و انگشتان دست از بين می رود.البته اين بدان معنى نيست كه عضلات نمی توانند منقبض شوند بلكه توانايى حيوان براى كنترل حركات ظريف از بين می رود.
از روى اين اطلاعات می توان چنين نتيجه گيرى كرد كه ناحيه هرمى براى ايجاد حركات ارادی كنترل شده ظريف به ويژه دستها و انگشتان دست ضرورى است.
2- ناحيه پيش حركتى(Premotor Area):
اين ناحيه در قدام ناحيه حركتى اوليه قرار گرفته و معادل ناحيه 6 برودمن است به جزء اينكه سلولهاى درشت Betz در آن وجود ندارد. رشته هاى وابران از آن به قشر حركتى اوليه و ساير قسمت هاى ساختمان هاى زير قشرى می روند. فيبرهاى ناحيه پيش حركتى عمدتا مربوط به كنترل حركات مهارتى هستند، يعنى اين فيبرها ناحيه حركتى اوليه را كنترل می كنند.
ضايعات يك طرفه قشر پره موتور (كه توسط CT اسكن نشان داده می شوند)منجر به ضعف عضلات شانه و هيپ طرف مقابل می گردند. در شانه، ضعف درعضلاتى كه به طور طبيعى جهت بالا آوردن بازو در ضمن فعاليت هاى روتين به كار می روند، ايجاد می گردد. خود دست اختلالى پيدا نمی كند. اندامها اسپاستيك نيستند، هر چند كه تون عضلانى اندكى افزايش يافته است. اختلال در حفظ وضعيت بدن، به دنبال ضايعات دو طرفه، ايجاد می گردد. اختلال مذكور با ناتوانى و عدم ثبات راه رفتن و ايستادن نشان داده می شود.
3- ناحيه حركتى تكميلى(Supplementary Motor Area):
ناحيه حركتى تكميلى(SMA)در طرف داخلى نيمكره هاى مخ در ناحيه 6 قرار گرفته است. تحريك الكتريكى در اين ناحيه برخلاف ناحيه حركتى اوليه موجب انقباض عضلانى در دو طرف بدن می شود. ضايعات يك طرفه منجر به اختلال شديد فعاليت حركتى خود به خودى (غيرارادى) و عمدتا در طرف مقابل، اختلال در سهولت تكلم و هماهنگى دستها می شود. ضايعات دو طرفه موجب آكينزى و موتيسم (از دست دادن تكلم) طويل المدت می گردند.
پيشنهاد ارتباط اثرات ضايعات ناحيه پيش حركتى و ناحيه حركتى تكميلى(SMA) (به غير از اثرات روى تكلم) با بيمارى پاركينسون آشكار و واضح است. اين دو ناحيه اطلاعات ورودى فراوانى را از عقده هاى قاعده اى و از طريق هسته قدامى شكمى (V.A.N) تالاموس دريافت می كنند. هر چند نحوه عملكرد اين هسته روى اين مناطق در جريان بيمارى پاركينسون و حتى در افراد سالم مشخص نيست، اما به نظر می رسد كه احتمالاً اختلال و آشفتگى پيامهاى ورودى از آن در اختلال حفظ و تثبيت وضعيت بدن در بيمارى پاركينسون و نيز در مشكلات آنها جهت آغاز حركات ارادى دخالت دارد.

استفاده از مطالب فقط درصورت ذکر منبع مجاز می باشد
منبع:
از کتاب ساختار و عملکرد سیستم عصبی-عضلانی به ترجمه و تدوین نویسنده وبلاگ(فیزیوتراپیست ابراهیم برزکار).چاپ فجر.بهار ۱۳۸۵(چاپ اول)
منابع (References):
- رجحان، محمدصادق بافت شناسى انسانى پايه. انتشارات شركتسهامى چهر.
- نراقى، محمد على؛ حاجى حسينى، داود ترجمه نوروآناتومىW.C. Wongck. انتشارات جعفرى.
- سلطان زاده، اكبر بيماريهاى مغز و اعصاب و عضلات. انتشارات جعفرى.
- كوثريان، سيد حسين نوروآناتومى (كالبدشناسى سلسله اعصابمركزى). مؤسسه انتشارات باورداران.
- ميناگر، عليرضا؛ وثوق آزاد، ژاك ترجمه نوروآناتومى پايه و كاربردىپرفسور فيتزجرالد. انتشارات دانش پژوه
-Arthur C.Guyton/Basic Neuroscience: Anatomy & Physiology
-http://www.scottsdalecc.edu/
-http://www.ling.udel.edu/
-http://www.brainconnection.com/

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر